Phòng thẩm định âm học của Viện Âm nhạc Quốc gia chìm trong sự tĩnh lặng của lớp tường tiêu âm đa giác, cách biệt với tiếng còi xe inh ỏi trên đường phố Hà Nội bên ngoài rặng xà cừ cổ thụ. Trình Bảo Châu ngồi thẳng lưng trước trạm máy tính chuyên dụng, chiếc tai nghe kiểm âm tham chiếu ôm khít hai vành tai.
Cô nhấp đúp vào tập tin âm thanh định dạng WAV 24-bit/96kHz vừa tải về từ cổng tiếp nhận văn bản. Tên tập tin ghi rõ: “Mo_Muong_Demo_v4.0.wav”, do Công ty Cổ phần Giải trí Sơn Hà gửi tới kèm hồ sơ xin cấp chứng nhận thẩm định âm học kỹ thuật cho dự án “Di sản hồi sinh 4.0”.Bảo Châu nhấn phím cách.
Đoạn dạo đầu dồn dập dội vào màng nhĩ, tràn ngập tiếng trống điện tử tổng hợp và những dải âm trầm dày đặc được căn chỉnh theo chuẩn thương mại hiện đại. Nhưng đến giây thứ mười bốn, khi giọng ngâm Mo Mường cổ xưa vừa cất lên, sống lưng Bảo Châu bỗng chốc cứng đờ.
Đôi mắt màu hổ phách khẽ nheo lại, ánh nhìn sắc lạnh khóa chặt vào thanh hiển thị thời gian đang nhấp nháy trên màn hình. Đôi tai sở hữu khả năng thính âm tuyệt đối của cô lập tức bắt được sự sai lệch tàn nhẫn.
Diễn xướng Mo Mường vốn là nghệ thuật nghi lễ truyền khẩu thiêng liêng, nơi cao độ không bao giờ cố định mà trượt nốt tự nhiên theo hơi thở và âm sắc của nghệ nhân bản địa. Những khoảng vi âm luyến láy chỉ chênh lệch ba mươi đến năm mươi cent ấy chính là linh hồn nguyên bản của di sản.
Thế nhưng trong bản demo này, từng câu ngâm cổ truyền đã bị phần mềm nắn chỉnh thô bạo, c**ng b*c ép chặt vào hệ bình quân luật mười hai nửa cung phương Tây để khớp với tiết tấu hòa âm điện tử. Tiếng ngâm thiêng liêng ngàn đời bỗng chốc biến thành chuỗi âm thanh trơn tuột, cứng đờ và vô hồn. Bảo Châu nhấn phím dừng lại.
Âm thanh tắt ngấm, chỉ còn tiếng quạt gió tản nhiệt của máy trạm vo ve rất nhỏ. Bên cạnh bàn phím cơ, chiếc que gảy đàn bầu bằng sừng trâu bóng nước nằm lặng lẽ trên mặt bàn gỗ sồi. Đầu que gảy đã mòn vẹt theo năm tháng, bóng loáng dấu tích mồ hôi tay của một đời người lăn lộn điền dã.
Đây là kỷ vật quý giá nhất cô còn giữ lại từ người cha kính yêu – cố nhà nghiên cứu Trình Văn Niên. Ký ức ba năm trước ùa về dữ dội. Mùa đông năm 2023, cha cô đột ngột gục ngã bên bàn làm việc vì nhồi máu cơ tim cấp tính ở tuổi năm mươi tám.
Cơn đột quỵ ập đến chỉ một ngày sau khi máy tính nghiên cứu của ông bị kẻ xấu xâm nhập, đánh cắp sạch các tập bản thảo sơ khai, ghi chép ký âm khoa học và dữ liệu điền dã của hai mươi tư cuộn băng cassette quý giá.
Khi Bảo Châu chạy tới nơi, màn hình của cha chỉ còn lại thư mục trống rỗng, còn bàn tay gầy guộc của ông thì đã lạnh ngắt. Cha cô từng dành trọn ba mươi năm cuộc đời trèo đèo lội suối khắp các bản làng Tây Bắc để lưu giữ từng làn điệu dân gian.
Đêm đông bên bếp lửa nhà sàn ở Mường Bi năm nào, cha từng đặt bàn tay thô ráp lên vai cô, giọng khàn khàn vì sương gió:“Châu à, âm nhạc dân gian không sinh ra từ phím đàn dương cầm đóng khung. Tiếng Mo nương theo ngọn gió thung lũng, theo hơi thở núi rừng.
Khoảng trượt vi âm tự nhiên ấy là bản sắc ngàn đời tổ tiên trao truyền. Đem gông cùm bình quân luật tròng vào cổ nó để chiều chuộng lỗ tai thị thành là bóp nghẹt di sản.”Bảo Châu hít một hơi sâu, gạt bỏ cảm xúc riêng để quay về với lý trí thuần túy của một chuyên viên giám định.
Cô mở phần mềm phân tích dải quang phổ âm thanh. Biểu đồ quang phổ hiện lên với các dải màu biến đổi theo từng tần số. Bằng vài thao tác chuẩn xác, cô cô lập dải tần dưới 150 Hertz để triệt tiêu tiếng trống điện tử, bóc tách dải trung và cao âm chứa giọng hát mộc của nghệ nhân.
Khi những vệt sóng hài âm hiện ra rõ nét, hơi thở của Bảo Châu khựng lại. Từng khoảng ngắt nhịp ở giây thứ bốn mươi lăm, vết nấc nhẹ ở tần số 180 Hertz khi nghệ nhân lấy hơi, và cấu trúc phân đoạn tiết tấu câu xướng mở đầu... Tất cả trùng khớp đến tuyệt đối với công trình ký âm khoa học của cha cô trước khi qua đời.
Sơn Hà Media đã lấy trộm trắng trợn bản ghi âm điền dã năm xưa của cha cô, lọc bỏ tạp âm cẩu thả rồi đè nhạc điện tử lên trên.
Dưới mục tác giả trong phần siêu dữ liệu, dòng chữ hiện lên rõ ràng: “Bản quyền tác phẩm phái sinh cải biên số hóa: Nhóm nghiên cứu Công ty Cổ phần Giải trí Sơn Hà.”Không một dòng nhắc tên nhà nghiên cứu Trình Văn Niên hay người nghệ nhân Mường đã khuất.
Chúng ngang nhiên chiếm đoạt công trình của cha cô, biến di sản cộng đồng thành món tài sản độc quyền để trục lợi thương mại. Đọc thêm nhiều Truyện Full tại: Bàn tay cô khẽ siết lại, nhưng nét mặt vẫn phẳng lặng như mặt băng.
Đôi tai thính âm tuyệt đối phân biệt từng cent sai lệch mách bảo cô rằng: kẻ trộm dù xảo quyệt đến đâu cũng không thể xóa sạch dấu vết vật lý trên dải tần số.
Sơn Hà Media đã phạm sai lầm chết người khi cắt xén dữ liệu, và cô sẽ bóc trần toàn bộ sự dối trá ấy.“Reng... reng... reng...”Tiếng chuông điện thoại bàn vang lên gấp gáp, xé toang bầu không khí tĩnh mịch. Bảo Châu nhấc ống nghe, giọng trầm tĩnh:“Dạ, con nghe đây ạ.”“Châu đấy à con?”
Đầu dây bên kia là giọng nói quen thuộc đượm vẻ mệt mỏi của Giáo sư Đặng Trí Minh, Viện trưởng Viện Âm nhạc Quốc gia.“Vâng, thưa thầy. Con đang kiểm tra tập tin demo của Sơn Hà Media gửi tới để xin thẩm định kỹ thuật.”Giáo sư Minh khẽ thở dài:“Thầy gọi chính là vì chuyện đó.
Cục Bản quyền vừa chuyển thông báo, đồng thời Sơn Hà Media cũng gửi thư mời trực tiếp tới Viện ta. Tối mai, tại một khách sạn lớn ở trung tâm Hà Nội, họ sẽ tổ chức lễ công bố dự án và ký kết chuyển nhượng gói bản quyền ‘Di sản số hóa’ cho tập đoàn Han-Sound của Hàn Quốc.
Giá trị hợp đồng lên tới hai triệu đô la Mỹ.”Bảo Châu miết nhẹ ngón tay lên sống que gảy sừng trâu.
Hai triệu đô la Mỹ cho một gói dữ liệu bị đánh cắp và bóp méo.“Họ ký kết thương mại, vậy mời Viện chúng ta với tư cách gì ạ?” cô hỏi, thanh âm bình thản không gợn sóng.“Phía đối tác ngoại quốc Han-Sound đưa ra điều kiện hợp đồng rất khắt khe,” Giáo sư Minh giải thích.
“Họ yêu cầu phải có đại diện chuyên môn từ Viện ta tham dự để thẩm tra sơ bộ tính xác thực của dữ liệu kỹ thuật. Đích thân Phan Hoàng Bách bên Sơn Hà Media đã gửi thư mời đích danh con. Thầy biết chuyện đau lòng ba năm trước...
Nếu con thấy áp lực, thầy có thể cử người khác đi thay.”Bảo Châu nhìn dải quang phổ đang nhấp nháy trên màn hình. Trong từng vệt sóng âm, cô như nghe thấy tiếng thì thầm của người cha quá cố giữa núi rừng điền dã xa xôi.
Lùi bước vào lúc này đồng nghĩa với việc để mặc cho kẻ cắp giẫm đạp lên danh dự của cha và biến di sản của cha ông thành món hàng đổi chác.“Không cần đâu, thưa thầy,” Bảo Châu đáp, từng âm tiết gãy gọn và sắc lạnh. “Tối mai, con sẽ có mặt.”