Liêm cẩn thận gập mảnh gấm xanh viền chỉ bạc, giấu sâu vào nếp áo chàm nơi ngực áo. Nàng không buông một lời nguyền rủa, cũng không để sự căm phẫn làm đục đi ánh mắt lạnh lùng. Kẻ thù đã lộ móng vuốt thì việc cấp bách nhất là giữ cho ngọn lửa lò không bao giờ tắt.“Lục thúc, dọn cối. Ép dầu.”Lão Biền gật đầu dứt khoát.
Năm bao hạt cải đã sấy kiệt hơi ẩm được trút vào cối đá nghiền vỡ, đồ chín bằng hơi nước rồi đóng vào khuôn rơm nén chặt. Dưới lực giáng của chiếc vồ gỗ nghiến nện vào cỗ song nêm đối xứng, dòng dầu hạt cải ấm nóng rỉ qua máng tre, chảy vào phễu lọc than trấu già hai tầng.
Đến đầu giờ Thìn, hai vạc sành lớn đặt nơi góc lò đã đầy ắp thứ dầu sóng sánh, trong vắt như hổ phách, không vương một gợn cặn đục. Liêm buộc chặt miệng vạc bằng vải dầu, tra đòn gánh tre dẻo dai vào đôi quai mây rồi quay sang xốc lại manh áo bông vá vai cho Hoài Chương.
Thằng bé bốn tuổi thức giấc từ sớm nhưng không hề quấy khóc, đôi mắt to đen láy nhìn mẹ đầy hiểu chuyện:“Chương nhi, theo mẹ ra phố.”“Vâng ạ.” Đứa trẻ ngoan ngoãn nắm chặt vạt áo chàm của mẹ. Đôi vạc dầu nặng trịch đè cong đòn gánh trên vai, nhưng lưng Liêm vẫn thẳng tắp.
Nàng bước từng bước vững chãi ra khỏi con ngõ lầy, hướng về dãy phố hàng quán bình dân trải dài ven chân tường thành cũ Nam Hạng. Gió bấc sớm mai cuốn theo bụi cát xám xịt và mùi khói than nồng nặc. Dọc đường, các quán cháo, sạp bánh rán, hàng mì xào chen chúc nhau bên rãnh nước đen ngòm.
Liêm hạ gánh dầu trước một quán bánh rán ven đường, nơi chiếc chảo gang to bản đang sủi tăm thứ dầu đen đặc như nhựa khét, bốc lên từng luồng khói xám khét lẹt khiến người qua đường phải đưa tay che mũi.“Chủ quán, có lấy thêm dầu không?” Liêm cất giọng trầm, phẳng lặng.
“Dầu hạt cải mới ép đầu mùa, đã lọc sạch cặn.”Gã chủ quán quệt mồ hôi trán bằng chiếc khăn cáu bẩn, liếc nhìn người đàn bà lạ mặt rồi nhìn hai vạc sành, xua tay quầy quậy:“Thôi đi! Dầu không rõ nguồn gốc ai dám mua?
Dầu lò phụ Chi Cả họ Tề giao tận cửa chỉ hai mươi lăm đồng điếu một đấu, dầu của ngươi bán bao nhiêu?”“Hai mươi tám đồng điếu một đấu,” Liêm điềm đạm đáp. “Đắt hơn ba đồng, nhưng một đấu này rán được gấp đôi số bánh so với thứ dầu cặn trong chảo của ngươi.”Gã chủ quán cười khẩy:“Dầu nào vào chảo chẳng hao như nhau?
Ba đồng điếu đủ mua nắm hành hoa rồi. Mang đi chỗ khác!”Liêm không đôi co. Nàng quẩy gánh đi tiếp sang sạp mì xào rồi hàng quẩy chiên giòn, nhưng nhận về chỉ toàn những cái lắc đầu e ngại.
Dân buôn thúng bán mẹt ở Nam Hạng chắt bóp từng đồng điếu lẻ; họ quen dùng thứ dầu thô xỉn màu trôi nổi của các lò phụ họ Tề vì giá rẻ mạt, chẳng ai muốn mạo hiểm bỏ thêm tiền cho một gánh dầu vô danh.
Hoài Chương nép sát chân mẹ, bàn tay nhỏ siết chặt nếp áo thô, khẽ ngước lên:“Mẹ... chân con mỏi.”Liêm dừng chân dưới gốc liễu khẳng khiu cạnh sạp bánh tiêu đầu ngõ. Nàng ngồi xuống nắn bắp chân cho con, rút chiếc bánh kê nướng khô bẻ đôi đưa cho thằng bé. Nhìn đôi môi khô nẻ của con, ánh mắt Liêm càng thêm kiên định.
Dầu tốt nằm trong vạc kín mãi chỉ là thứ nước lặng; muốn người ta mở túi tiền, phải để mắt họ thấy, mũi họ ngửi và miệng họ nếm. Đọc thêm nhiều Truyện Full tại: Trước mặt nàng, lão thợ làm bánh tiêu họ Trương đang vừa vớt bánh vừa ho sặc sụa. Khói dầu trong chảo bốc lên cay xè làm hai mắt lão đỏ hoe.
Bánh tiêu nổi bồng bềnh trong chảo gang nhuốm màu nâu sẫm, vỏ bánh ngấm đẫm váng mỡ nhờn nhợt, bốc mùi khét của bã dầu cũ bám đáy chảo.
Liêm đứng dậy bước tới trước sạp:“Trương lão trượng, khói dầu xộc vào ngực thế này, e rằng qua mùa đông sẽ đau thắt.”Lão Trương quệt nước mắt, thở dài sườn sượt:“Biết làm sao được nương tử...
Dầu thô mua dạo này pha toàn cặn bẩn, đun lên là khói mù mịt, vừa cay mắt vừa hỏng cả mẻ bánh.”Liêm rút chiếc muôi đồng thử dầu giắt bên thắt lưng ra, cất giọng rành rọt:“Lão trượng cho ta mượn chiếc chảo gang này một tuần trà. Ta châm dầu của ta vào rán thử một mẻ bánh.
Nếu bánh hỏng hay khét, ta đền toàn bộ bột và trả hai mươi đồng điếu tiền than củi.
Nếu bánh giòn ngon, mẻ bánh ấy lão cứ bán lấy tiền, ta không lấy một đồng.”Lão Trương ngẩn người nhìn chiếc muôi đồng cán mun nhẵn bóng trên tay Liêm, rồi nhìn vẻ đoan trang, điềm tĩnh của nàng, khẽ gật đầu:“Được, nương tử cứ làm thử xem sao!”Liêm mượn xẻng sắt cạo sạch lớp muội đen khét bám đáy chảo, rồi mở nắp vạc sành.
Dưới nắng sớm hanh hao, nàng múc một muôi dầu hạt cải nghiêng tay rót vào lòng chảo. Dòng dầu vàng óng ả chảy xuống trong veo, rực rỡ sắc hổ phách, không vương một hạt bụi cặn. Lửa l**m đáy chảo. Dầu sôi tăm nhưng tuyệt nhiên không bốc lên những cuộn khói xám ngột ngạt.
Chỉ có làn hơi mỏng manh mang theo hương thơm thanh khiết, ngầy ngậy của hạt cải chín lan tỏa khắp ngõ. Lão Trương mở to mắt, hít sâu một hơi mà không hề bị sặc hay cay mắt như mọi bận. Liêm thả từng viên bột bánh vào chảo dầu.
Bột chạm dầu liền phồng căng xốp, lớp vỏ nhanh chóng chuyển sang màu vàng ruộm như mật ong rừng. Liêm trở tay thoăn thoắt, tiếng vỏ bánh nổ lách tách giòn tan vui tai. Vớt bánh ra rá tre lót giấy mộc, giọt dầu đọng lại trên mặt bánh trôi tuột xuống đáy rá, tuyệt đối không ngấm nhờn vào ruột bột.“Thơm quá!
Sạp lão Trương hôm nay đổi chảo mới à?”Mùi thơm thanh sạch lôi kéo đám phu khuân vác, thợ dệt và thực khách qua đường quây kín sạp. Một bác thợ da cắn miếng bánh nóng hổi vang lên tiếng “rắc”, tấm tắc khen:“Bánh giòn tan, vỏ ráo hoảnh mà không ngấy mỡ!
Lại chẳng có mùi dầu ủng như mọi bận!”Lão Trương nếm thử một góc bánh, mắt sáng rực. Lão nhìn hai vạc sành của Liêm, giọng run run vì kích động:“Nương tử! Dầu này rán bánh không bị hút mỡ, một chảo rán được số bánh gấp đôi mà dầu vẫn trong!
Bán cho ta nửa vạc này ngay!”Mấy chủ quán mì xào và sạp bánh rán bên cạnh nãy giờ đứng xem lập tức chen lấn xông vào:“Để cho ta một đấu!”“Ta trả ba mươi đồng điếu một đấu, nhường cho quán ta trước!”Liêm vẫn giữ nét mặt phẳng lặng như giếng sâu.
Nàng dùng muôi đồng đong từng gáo dầu vàng óng rót vào liễn sành của các chủ quán, thu tiền sòng phẳng đúng hai mươi tám đồng mỗi đấu, không hề thừa cơ tăng giá. Nàng hẹn rõ:“Mỗi ngày xưởng ta chỉ ép được hai vạc dầu tinh lọc này.
Ai muốn lấy thêm, sáng mai giờ Mão đến trước cổng lò gốm hoang Nam Hạng nhận hàng.”Chưa đầy hai khắc, hai vạc dầu hạt cải đã được múc cạn đến đáy. Đêm xuống, gió bấc lại rít từng cơn lạnh buốt qua vách đất lò gốm. Hoài Chương sau bữa cơm nóng ấm bụng đã cuộn tròn ngủ say trên chõng rơm, gương mặt thơ ngây ửng hồng.
Bên chiếc bàn đá, ngọn đèn dầu tự chế bằng bát sành thắp thứ dầu tinh luyện cháy sáng rực, ngọn lửa vàng vắt không hề tỏa ra một sợi khói đen hay mùi khét. Dưới ánh sáng êm dịu, Liêm cẩn thận đếm từng đồng điếu vừa thu được trong ngày. Tiếng kim loại va vào nhau lách cách giòn giã.
Hai vạc dầu trừ đi tiền vốn mua hạt và than củi, còn dư lại đúng một quan hai trăm đồng điếu. Đây là dòng tiền sống sót đầu tiên—bằng chính giọt mồ hôi và kỹ nghệ chân chính của nàng tạo ra. Liêm cẩn thận xâu tiền vào dây gai, xếp ngay ngắn vào đáy hòm gỗ.
Có số tiền này, nàng có thể chuẩn bị trả tiền thuê lò tháng tới, đồng thời thuê thêm bãi đất trống bên cạnh để làm sân phơi hạt và đóng thêm cỗ ép thứ hai mở rộng quy mô. Bất chợt, Liêm khựng tay. Ngoài ngõ Nam Hạng, tiếng bước chân rình rập dẫm lên lớp lá khô khẽ khựng lại bên bờ rào đất rồi vội vã rời đi.
Kẻ nấp trong bóng tối dường như nhìn thấy ánh sáng đèn trong vắt xuyên qua khe cửa lò, vội vã cất bước quay đầu. Liêm đứng dậy, nhẹ nhàng mở hé cánh liếp nhìn ra sân.
Dưới ánh trăng mờ đục, trên bậc cửa đất còn vương lại vài hạt cải bị gót giày thô bạo dẫm nát bấy, để lại vệt dầu lem nhem trên nền đất lạnh, báo hiệu tin tức về mẻ dầu lạ đã bắt đầu lọt đến tai kẻ thù.