Gió bấc rít từng cơn qua ngực áo thô, cuốn cát bụi Đông Phố quất rát mặt. Hà Ngọc Liêm dắt con trai rảo bước thật nhanh dưới ánh trăng mờ đục. Qua cây cầu mục bắc ngang con rãnh ranh giới, đường đá xanh lùi lại phía sau, nhường chỗ cho bùn đất nhão nhoét của xóm thợ Nam Hạng dính chặt đế giày vải.
Mùi khói vỏ trấu cháy quyện với mùi dầu béo ngậy khét lẹt xộc vào mũi, thứ không khí ngột ngạt quen thuộc suốt chín năm qua. Hoài Chương bước liêu xiêu, tay nhỏ nép chặt trong tay mẹ, cắn môi không khóc. Liêm dừng chân trước gian lò gốm bỏ hoang ven con ngòi cuối ngõ.
Cánh cổng tre trật bản lề, mái sụt từng mảng lộ rui mè mục nát. Nàng đẩy cánh liếp bước vào. Dưới ánh trăng tàn, vòm lò khổng lồ hiện ra như chiếc vạc úp ngược, vách đất nứt toác, muội than bám đen kịt và nền đất ngổn ngang mảnh gốm vỡ.
Lão coi đất hoang lụ khụ chống gậy bước tới, giơ chiếc đèn lồng rách soi vào mặt nàng, cất giọng ngái ngủ:“Gian lò này bỏ không ba năm rồi. Muốn ở thì nộp năm tiền bạc vụn một tháng, trả trước ba tháng, không có tiền thì dắt con đi nơi khác.”Liêm không mặc cả.
Nàng tháo mẩu bạc vụn chừng năm tiền lót đáy nẹp áo con, đặt vào bàn tay cáu bẩn của lão:“Ta đưa trước một tháng. Đến kỳ trăng sau trả nốt.”Thấy nét mặt lạnh như băng của nàng, lão nhận bạc, quẳng lại then tre cài cửa rồi quay lưng đi thẳng vào màn sương lạnh.
Liêm dắt con vào góc lò ít gió, cởi áo khoác chàm trải lên đống rơm khô dồn tạm:“Chương nhi ngồi đây đợi mẹ. Mẹ đi tìm người quen, lát nữa mẹ quay lại với con.”Đứa trẻ bốn tuổi nhìn quanh gian lò u tối, túm chặt vạt áo chàm của mẹ trải trên rơm, ngoan ngoãn gật đầu:“Mẹ đi đi, con không sợ đâu.
Con giữ vạt áo ấm cho mẹ.”Liêm vuốt tóc con rồi rảo bước ra ngõ. Nàng men theo con rãnh đen đặc váng dầu, rẽ vào con ngõ cụt ẩm thấp. Dưới mái hiên rách của túp lều xiêu vẹo, đốm lửa dầu cải hắt bóng người đàn ông lưng còng lên vách đất.
Tiếng đục gõ đều đặn vào thớ gỗ: “Cắc... cùm... cắc...”Trong lều nồng nặc mùi phoi bào ẩm, Lão thợ Biền đang cặm cụi đẽo chân chõng bằng gỗ tạp. Người thợ cả từng quản lĩnh hai mươi vạc ép lớn nhất của họ Tề, người chỉ cần ngửi khói là biết chảo rang hạt đã tới lửa hay chưa, nay phải đẽo gỗ thuê đổi vài đồng điếu đong gạo.
Tất cả chỉ vì lão cự tuyệt lệnh Tề Trọng Khang đổ dầu cặn vào vạc dầu cúng tiến triều đình.“Lục thúc.”Chiếc đục sắt trên tay Lão Biền trượt mạnh, tiện đứt một mảng gỗ. Lão giật mình ngẩng đầu lên, mắt đỏ hoe vì khói đèn:“Nhị... Nhị phu nhân?
Đêm hôm buốt giá thế này, sao người lại ở đây?”“Ta không còn là Nhị phu nhân nữa,” Liêm bước qua đống dăm bào, giọng phẳng lặng. “Ta đã ký giấy đoạn tuyệt. Trọng Khang bày mưu ép nợ, đuổi mẹ con ta ra khỏi phủ đêm nay.”Lão Biền sững sờ buông vồ gỗ, hai bàn tay run rẩy:“Trời cao không có mắt!
Nhị gia vừa nằm xuống, lũ sài lang ấy đã vội ra tay... Vậy còn xưởng riêng của Nhị gia ở bờ đông?”“Bọn chúng cướp rồi.”Liêm ngồi xuống khúc gỗ nghiến kê chân chõng, lấy tờ giấy bản gấp tư ố vàng vì muội than trải phẳng lên mặt chõng mấp mô.
Trên giấy ráp là nét mực vẽ kết cấu thân gỗ nghiến khoét rỗng: ở hai đầu máng ép đối xứng nhau là hai chiếc nêm gỗ nghiến vát chéo, ăn khớp vào các rãnh trượt song song.“Đây là cỗ song nêm gỗ đối xứng do Trọng Uy và ta cùng tính toán trước khi chàng mất,” ánh mắt Liêm rực lên tia sáng lạnh buốt.
“Lò cũ trước nay chỉ dùng nêm đơn đập một phía, lực dồn lệch khiến hạt chỗ nát vụn chỗ chưa vỡ vỏ, dầu lẫn màng keo đục mà bã nhả không kiệt. Với cỗ song nêm này, hai thợ quai vồ đối xứng cùng nhịp, lực nén song song dồn thẳng vào tâm vạc, sức ép tăng gấp đôi mà giảm nửa công thợ.
Mỗi hộc hạt có thể chiết thêm tới bốn đấu dầu tinh.”Lão Biền nheo mắt nhìn bản vẽ, lồng ngực phập phồng. Nhưng rồi lão nhìn bàn tay mảnh dẻ của Liêm, ngập ngừng:“Ý tưởng này... xưa nay chưa ai nghĩ tới. Nhưng Nhị phu nhân, thớ gỗ nghiến cứng như đá, lực nén ngàn cân khi hai nêm cùng thúc vào đâu phải chuyện đùa.
Chỉ lệch một phân thớ gỗ, thân vạc sẽ nổ toác ngay. Chuyện bếp núc khác xa chuyện quai vồ lò ép...”Liêm không đáp lời nghi ngại. Nàng rút chiếc muôi đồng trong tay áo, đặt lên giữa bản vẽ. Ánh đèn hắt lên cán gỗ mun đen nhánh bóng loáng dấu tay người dùng, soi rõ từng vạch chia độ sánh trong lòng đồng đỏ. Lão Biền nín bặt.
Đó là chiếc muôi của cha Liêm để lại, vật Trọng Uy luôn mang bên hông, cùng lão thức trắng bao đêm canh vạc. Đọc thêm nhiều Truyện Full tại: “Thân vạc phải chọn gỗ nghiến đá mạn ngược, sấy âm ỉ trong tro trấu già trọn một tuần trăng để rút kiệt nước mới không nứt vỡ,” giọng Liêm dứt khoát.
“Góc vát của nêm phải đúng ba phân bảy ly, không chênh một sợi tóc. Lục thúc, thúc muốn cả đời đẽo chân chõng mục đổi vài bát cháo, hay cùng ta dựng lại một vạc dầu chân chính?”Mắt lão thợ già ứa nước.
Lão đứng dậy, cạy viên gạch mộc dưới chân tường, lôi ra bọc vải thô, dốc toàn bộ xâu tiền đồng điếu chắt chiu bao năm xuống cạnh chiếc muôi đồng:“Chủ phường... Lão theo người! Đời này Lục Biền chỉ mong được thấy dòng dầu sạch chảy tràn máng gỗ của họ Tề một lần nữa!”Mưa bụi giăng mờ mịt khắp xóm Nam Hạng.
Lão Biền quẩy sọt đồ nghề theo chân Liêm quay về gian lò hoang. Dưới ánh trăng lạnh, Liêm xắn cao tay áo chàm, cùng Lão Biền dọn sạch từng lớp gạch vỡ và muội than tích tụ lâu ngày. Hai người dốc sức khiêng súc gỗ nghiến lớn mà lão Biền giấu sẵn từ trước vào giữa vòm lò, kê ngay ngắn lên bệ đá cổ.
Bên góc lò hun hút gió, Hoài Chương không hề quấy khóc. Thằng bé bốn tuổi dùng đôi bàn tay nhỏ xíu đỏ ửng vì lạnh, cần mẫn nhặt nhạnh từng nắm vỏ trấu già khô ráo vương vãi quanh chân tường lò, gom lại thành đống gọn gàng bên cạnh bệ đá để mẹ tiện dùng nhóm lửa sấy thân gỗ.
Đến canh tư, khi cỗ bệ gỗ nghiến thô sơ được chêm chặt vào hai gờ đá xanh, Lão Biền vung chiếc vồ gỗ nghiến trong tay, giáng nhát đập thử nêm đầu tiên.“Cắc... cùm!”Tiếng gỗ va chạm khô khốc, trầm đục vang lên giữa đêm đông tĩnh mịch, dội vào vách lò gốm nứt nẻ như tiếng sấm ngầm dưới lòng đất.
Liêm quỳ một gối bên bệ đá, nhón nắm tro trấu già đọng nơi chân lò lên lòng bàn tay xoa nhẹ. Bụi tro đen mịn tan ra giữa kẽ ngón tay chai ráp. Lắng nghe tiếng gió bấc rít qua khe nứt trên vách đất, ánh mắt nàng bỗng chùng xuống đầy vẻ sắc lạnh.
Khi nãy lúc qua cầu ranh giới, nàng đã thoáng thấy bóng tay chân của Chi Cả lảng vảng canh chừng quanh các kho hạt bên bến sông. Cỗ song nêm đã thành hình, nhưng nguồn hạt vừng hạt cải dự trữ trong toàn kinh thành dường như đang bị Tề Trọng Khang bí mật giăng lưới siết chặt từng đầu mối.