Bụi đường dEspagne còn chưa kịp lắng xuống sau tiếng quất roi xé gió và cỗ xe kéo chở Ký Biểu lao vút đi giữa ráng chiều, Phan Khắc Tiệp đã từ lối ngách buồng pha mực bước vội ra hiên xưởng. Ánh tà dương vàng vọt hắt lên thềm xi măng, rọi vào bóng lưng hơi còng của Thái Đình Chương.
Người thợ cả vẫn đứng chôn chân nơi mép bậc tam cấp, một bàn tay ghì chặt nếp áo bà ba trước ngực—nơi mười hai con chữ chì nguyên mẫu mang vết rạn độc bản đang áp sát vào da thịt. Ánh mắt ông phẳng lặng như mặt giếng khơi, nhưng sâu thẳm trong đôi đồng tử lại cuộn lên từng đợt sóng ngầm buốt nhức.
Tiệp bước đến bên cạnh, khẽ hạ thấp giọng:— Chú Chương, lời đe dọa của tên tay sai vừa rồi… Tôn Thất Chiêu định mượn tay quan Thống đốc bịt miệng báo giới thật sao? Chương chầm chậm quay đầu lại, ngón tay chai sần khẽ miết lên mép túi áo trong, giọng trầm và đanh:— Chiêu là con cáo già chốn quan trường.
Mười lăm năm trước hắn dựng được bản án bằng truyền đơn ngụy tạo, thì ngày nay hắn cũng hiểu sự thật có thể từ mặt báo mà bùng lên. Hắn đinh ninh hộp chữ giả đã được mật thám niêm phong kín kẽ, rồi lập tức chạy vạy xin lệnh bóp nghẹt công luận… Thầy luật sư phải hết sức cẩn trọng.— Chú cứ yên tâm.
— Tiệp siết chặt quai chiếc cặp da kẹp bên sườn, đôi mắt sáng kiên định sau cặp kính đồi mồi. — Sáng mai tôi sẽ mang toàn bộ bản sao ghi chép đối chiếu thuốc thử và hồ sơ kỹ thuật lên trình Chưởng lý Tòa Thượng thẩm. Trước pháp luật thuộc địa, dù có là Đốc phủ sứ thì chứng lý rành rành cũng không thể bị chối bỏ!
Chương nhìn người thanh niên trẻ tuổi, trong đáy mắt thoáng qua một nỗi âu lo trầm mặc nhưng không can ngăn. Ông khẽ gật đầu, bóng hoàng hôn dần nuốt trọn gian xưởng in nồng mùi dầu lanh và mạt chì.
Sáng hôm sau, tiếng chuông đồng hồ từ nóc Nhà thờ Đức Bà vừa điểm tám tiếng ngân nga qua vòm cây dầu cổ thụ, Phan Khắc Tiệp đã rảo bước trên những bậc thềm đá hoa cương lạnh lẽo của Tòa Thượng thẩm Sài Gòn. Hành lang thênh thang phảng phất mùi hồ sơ giấy cũ và sáp đánh bóng sàn.
Nhưng khi Tiệp vừa chạm tay vào nắm đấm cửa phòng làm việc của các luật sư tập sự, một viên lục sự người Việt trạc tứ tuần đã hớt hải bước tới, thì thầm vào tai anh:— Thầy Tiệp, đừng vào đó. Ngài Chưởng lý Maurice đang đợi thầy trong phòng riêng. Mặt ngài hầm hầm từ sớm, coi bộ chẳng lành đâu!
Tiệp khẽ nhíu mày, chỉnh lại ve áo veste rồi gõ cửa bước vào căn phòng làm việc rộng lớn của viên Chưởng lý Tòa Thượng thẩm. Ngồi sau chiếc bàn gỗ gụ đồ sộ phủ vải nỉ xanh, Maurice—viên thẩm phán người Pháp béo lùn với bộ ria mép cắt tỉa vuông vức—chẳng buồn ngẩng đầu lên.
Gã dập tắt mẩu xì-gà còn đang nghi ngút khói vào gạt tàn pha-lê, rồi bất thình lình quẳng mạnh một tờ trát có đóng triện son đỏ chói xuống mặt bàn. Giấy va vào mặt gỗ phát ra một tiếng đét chát chúa.— Maître Phan! — Maurice cất giọng Pháp đanh thép, lạnh lùng.
— Cậu giải thích thế nào về việc tự tiện lục lọi hồ sơ chính trị vụ án năm 1920 mà không có phê chuẩn của tôi? Tiệp vẫn đứng thẳng lưng, đĩnh đạc đáp bằng tiếng Pháp lưu loát:— Thưa ngài Chưởng lý, tôi thụ lý một hồ sơ khiếu nại liên quan đến quyền lợi của thân chủ.
Quy chế cho phép luật sư tập sự tra cứu án lệ lưu trữ để bổ túc chứng cứ.— Khốn nạn! Thân chủ nào? Một thằng thợ in quèn hay linh hồn của một kẻ phản nghịch đã rữa nát ngoài Côn Lôn? — Maurice đập mạnh lòng bàn tay xuống bàn, đứng phắt dậy, đôi mắt xanh lồi ra hằn học.
— Cậu có biết tuần này là tuần lễ then chốt của cuộc bầu cử Hội đồng Quản hạt Nam Kỳ không? Quan Đốc phủ Tôn Thất Chiêu là nhân vật trọng yếu được chính quyền che chở. Một tờ đơn khiếu nại xằng bậy của cậu lúc này chính là hành vi phá hoại trật tự trị an!
Viên Chưởng lý chỉ ngón tay béo múp vào tờ trát kỷ luật trên bàn, gằn từng tiếng:— Đây là văn thư cảnh cáo chính thức. Nếu nội trong ngày hôm nay cậu không chấm dứt ngay mọi hành vi xoi mói vào lý lịch của ông Đốc phủ, tôi sẽ lập tức ký lệnh đình chỉ tư cách tập sự và tước thẻ hành nghề của cậu vĩnh viễn! Ra ngoài!
Bước ra khỏi cánh cửa gỗ sồi nặng nề của Tòa Thượng thẩm, không khí ngột ngạt của buổi trưa Sài Gòn ập vào mặt Tiệp như một luồng hơi nóng từ lò than. Những lời đe dọa trơ tráo của viên Chưởng lý chứng minh rằng thành trì tư pháp đã bị quyền lực bưng bít mọi lối vào.
Không nản lòng, Tiệp dắt chiếc xe đạp Peugeot rời công viên trước tòa án, đạp thẳng về phía đường Catinat rồi rẽ sang đại lộ Charner. Nơi đây quy tụ những tòa soạn nhật báo tiếng Việt lớn nhất thành phố. Anh toan tính sẽ dùng sức ép của mặt báo để đánh động công luận trước ngày bỏ phiếu.
Thế nhưng, khi vừa bước chân vào tòa soạn nhật báo Đông Pháp Thời Báo, cảnh tượng trước mắt khiến Tiệp chết lặng. Không gian tòa soạn thường ngày rộn rã tiếng máy chữ và tiếng tranh luận sôi nổi nay chìm trong bầu không khí nặng nề, căng như dây đàn.
Giữa phòng khách, hai viên mật thám Pháp mặc thường phục cùng một viên thanh tra Sở Liêm phóng đang ngồi gác chân lên bàn biên tập. Trên tay viên thanh tra là một cây bút chì mỡ màu đỏ chót. Tiệp lẳng lặng bước lại gần bàn của ký giả Lê Hoài, một người quen cũ. Trên mặt bàn ngổn ngang những tờ bản bông vừa kéo thử từ máy in dẹp.
Gần như toàn bộ bài xã luận trang nhất—nơi bình luận về tư cách và quá khứ quan lại của các ứng viên tham gia tranh cử Hội đồng Quản hạt—đều bị những đường mực đỏ gạch chéo tàn nhẫn, đè lên trên là con dấu vuông khắc chữ “CENSURÉ” đỏ lòm như vết máu.— Thầy Tiệp đấy à…
— Ký giả Hoài ngước lên, đôi mắt trũng sâu vì mất ngủ, cười chua chát. — Khỏi cần hỏi. Mọi bài viết có dính đến họ Tôn hay nhắc lại những vụ án chính trị hồi mười lăm năm trước đều bị bốc đi sạch sẽ. Mật thám không cho phép một chữ nào lọt qua mặt báo.
Đúng lúc đó, một bóng người gầy guộc mặc áo dài đen cũ kỹ từ ngoài cửa bước vào, tay ôm tập công văn nẹp ghim sắt. Đó là thầy ký Sâm—một công chức kỳ cựu đã làm việc hơn hai mươi năm tại Tòa Thống đốc, người từng nhiều lần lén lút cung cấp tin tức cho báo giới tiến bộ.
Nhìn thấy Tiệp, thầy ký Sâm khẽ nháy mắt, kéo anh ra góc hiên râm mát dưới rặng hoa huỳnh anh bên hông tòa soạn. Thầy ngó nghiêng trước sau rồi hạ thấp giọng, thì thầm:— Thầy Tiệp ơi, tôi vừa chạy công văn từ Tòa Thống đốc sang đây. Đừng mất công đi gõ cửa các tòa báo lớn làm chi nữa!
Đọc thêm nhiều Truyện Full tại: — Có chuyện gì vậy thầy ký? — Tiệp bồn chồn hỏi dồn. Thầy ký Sâm rút chiếc mùi-xoa chấm mồ hôi trán, giọng run run:— Trưa hôm qua, đích thân quan Đốc phủ Tôn Thất Chiêu đã vào dinh Thống đốc Nam Kỳ yết kiến.
Hắn dâng một lá đơn mật, viện cớ các phần tử chống đối đang lợi dụng cuộc tuyển cử để kích động dân chúng làm loạn.
Ngay sáng nay, Tòa Thống đốc đã phê chuẩn một sắc lệnh khẩn cấp: trao toàn quyền cho Sở Liêm phóng kiểm duyệt gắt gao từng mặt chữ, đồng thời đình bản tạm thời không cần xét xử đối với bất kỳ nhật báo nào dám đăng tải tin tức gây bất lợi cho cuộc vận động của quan Đốc phủ!
Tiệp siết chặt quai hàm, các đốt ngón tay trắng bệch:— Thật là bạo ngược! Chúng sẵn sàng chà đạp lên tự do ngôn luận để dọn đường cho một kẻ vu oan bước lên ghế nghị viên!— Ở xứ thuộc địa này, sắc lệnh của quan Thống đốc là luật pháp, thầy Tiệp à, — thầy ký Sâm thở dài, vỗ nhẹ lên vai anh.
— Các chủ báo lớn ai cũng có cơ nghiệp bạc vạn, chẳng ai dám liều mạng để tờ báo bị đóng cửa và máy in bị đập nát đâu. Thầy hãy cẩn thận lấy thân mình. Chia tay thầy ký Sâm, Tiệp dắt xe bước chầm chậm dưới hàng me xanh rì của đại lộ Charner.
Tiếng chuông xe điện leng keng và tiếng rao hàng quà chiều vang lên lạc lõng giữa mớ suy tư rối bời trong tâm trí anh. Mọi cánh cửa tư pháp chính thống đã bị bưng bít bởi viên Chưởng lý Maurice. Các tờ báo thương mại lớn mạnh thì bị trói tay bởi sắc lệnh của Thống đốc Nam Kỳ và lưỡi dao kiểm duyệt của Sở Liêm phóng.
Nếu chỉ trông chờ vào tòa án hay các nhật báo hợp pháp, ngày bỏ phiếu sẽ trôi qua trong êm thắm, và Tôn Thất Chiêu sẽ nghiễm nhiên bước chân vào Hội đồng Quản hạt, nắm trong tay quyền miễn trừ bất khả xâm phạm. Nhưng sự thật không thể bị chôn vùi trong bóng tối.
Chứng lý kim loại học mười lăm năm và phản ứng thuốc thử lam biếc kia không thể nằm im dưới đáy hộc bàn! Tiệp dừng chân bên gốc me cổ thụ, đôi mắt sau cặp kính rực sáng.
Đúng như chú Chương từng nhắc nhở, khi quyền lực áp chế bóp nghẹt lẽ phải, thì vũ khí duy nhất còn lại là tiếng nói đanh thép của sự thật được truyền thẳng đến tay dân chúng. Muốn xuyên thủng tấm màn sắt của Tòa Thống đốc, họ không thể trông cậy vào những tờ báo hợp pháp sợ mất môn bài.
Họ cần một ngòi bút dám xả thân, một tờ báo độc lập sẵn sàng đánh cược cả cơ nghiệp vì công lý. Trời chập tối, hoàng hôn màu đồng thau phủ xuống những mái ngói rêu phong của đô thành. Ngọn gió từ sông Sài Gòn thổi qua bến Chương Dương mang theo hơi nước ngai ngái hòa lẫn mùi khói bếp lam chiều.
Tiệp nhảy lên chiếc xe đạp, ra sức nhấn bàn đạp, lao vút qua những ngã tư đông đúc, hướng thẳng về xóm thợ in nghèo nàn ven đường dEspagne để bàn kế hoạch tác chiến mới với Thái Đình Chương. Bánh xe quay đều đều trên mặt đường đá dăm, xé rách màn sương chạng vạng.
Dừng xe trước ngõ nhà Chương, Tiệp bồn chồn khi phát hiện hai bóng mật thám mặc áo bạt xám đang lảng vảng rình rập dưới ánh đèn đường leo lét, vội siết chặt chiếc cặp da chứa bản ghi chép giám định vào lồng ngực.