Thái Đình Chương siết chặt chiếc cờ-lê thép, cẩn thận chỉnh lại từng vòng ren của ốc hãm trục lăn trên cỗ máy in dẹp Marinoni. Dầu máy đen đặc hòa lẫn với mùi dầu lanh nồng hắc bốc lên từ các máng mực, quyện cùng hơi nóng âm ỉ phả ra từ góc lò nấu chì cuối xưởng.
Gian xưởng ngột ngạt của nhà in Viễn Đông trên đường d’Espagne đang chìm trong chuỗi âm thanh kim khí rền vang quen thuộc: tiếng piston nén khí thụt thò đều đặn, tiếng nhíp gắp lách cách của thợ sắp chữ và tiếng giấy bồi sột soạt chạy qua lô cuốn.
Bất thần, tiếng đế giày da bóng lộn gõ nhịp dứt khoát trên nền gạch tàu bám đầy muội đen, át đi tiếng máy móc rền vang.— Thầy Chương, tạm ngưng tay một lát! Tiếng của ông René—viên quản đốc người Pháp có bộ ria mép tỉa cong vút—cất lên từ lối cửa ngách thông sang phòng giấy.
Nhưng điều khiến sống lưng Thái Đình Chương bất giác căng cứng như dây đàn không phải là giọng nói hách dịch của viên quản đốc ngoại quốc, mà là bóng người đồ sộ đang chậm rãi tiến vào ngay phía sau.
Người đàn ông trạc năm mươi sáu tuổi, thân hình béo tốt khoác bộ âu phục may bằng vải lanh trắng đắt tiền cắt khéo theo kiểu Tây. Da mặt gã bóng nhẫy dưới làn khói mỏng của điếu xì-gà kẹp hờ trên tay, ria mép tỉa tót chải chuốt ôm sát khóe miệng hơi trễ xuống đầy vẻ ngạo mạn.
Nơi ngón tay trỏ của bàn tay búp măng mập mạp, một chiếc nhẫn mặt ngọc bích to bản ánh lên sắc xanh biếc lạnh lẽo. Tôn Thất Chiêu. Dù đã mười lăm năm trôi qua kể từ ngày biến cố xé nát gia tộc họ Thái, gương mặt ấy vẫn khắc sâu vào tận đáy tâm can Đình Chương.
Năm 1920, kẻ này còn là một viên tri phủ mưu mô, sẵn sàng dùng mọi thủ đoạn đê hèn để leo cao. Nay y đã chễm chệ ở ngôi vị Đốc phủ sứ quyền thế ngút trời, tiếng tăm lẫy lừng khắp chốn quan trường Nam Kỳ thuộc địa. Đình Chương siết chặt chiếc cờ-lê trong lòng bàn tay chai sần, các khớp ngón tay trắng bệch ra vì áp lực.
Mười lăm năm nhẫn nhịn nơi góc tối xưởng in, mười lăm năm vùi chôn uất hận bên những khay chữ chì lạnh ngắt, cuối cùng kẻ thù không đội trời chung lại tự mình bước vào lãnh địa của ông.
Một thoáng hình ảnh người em trai Thái Đình Hoài—khi ấy mới hai mươi tám tuổi, chủ bút tờ báo “Tiếng Chuông Nam Kỳ”—bị lính kín cùm tay giải đi giữa cơn mưa tầm tã chợt lóe lên trong tâm trí.
Rồi tiếng khóc ngất nghẹn ngào của mẹ già trước hiên nhà tranh xiêu vẹo, hai tuần sau thì thổ huyết lìa đời vì nỗi oan khuất trời cao không thấu. Tất cả ùa về như một dòng nham thạch bỏng rát chực trào khỏi lồng ngực. Nhưng Đình Chương không để lộ nửa phần dao động.
Ông khẽ chớp mắt, từ tốn đặt cờ-lê xuống thanh dầm máy in, đưa vạt áo thợ sờn vai lau nhẹ vết dầu mỡ trên mu bàn tay rồi khom lưng, cúi đầu theo đúng phép tắc của một người thợ quèn trước bậc quan lại sang trọng:— Thưa ông chủ René. Kính chào quan Đốc phủ.
Tôn Thất Chiêu đưa mắt quét qua dãy máy in đang vận hành, khóe mũi khẽ nhăn lại vì mùi mực in và khói chì cay nồng. Y rút chiếc khăn tay lụa trắng viền chỉ vàng ra chấm nhẹ lên sống mũi, giọng điệu kẻ cả vang lên sang sảng:— Đây là thợ cả giỏi nhất của xưởng Viễn Đông mà ông René luôn miệng khen ngợi đó sao?
Trông cũng chẳng khác mấy gã thợ sắp chữ đầu đường xó chợ là bao. Viên quản đốc người Pháp gượng cười, vội vàng xoa tay giải thích bằng thứ tiếng Việt lơ lớ:— Thưa quan Đốc phủ, thầy Chương đây làm việc ở xưởng này ngót mười lăm năm. Tay nghề đúc và gá khuôn chữ chì của thầy ấy thuộc hàng bậc nhất xứ Sài Gòn này.
Việc quan giao, giao cho thầy ấy là yên tâm nhất. Tôn Thất Chiêu hừ nhẹ một tiếng trong cổ họng, bước lại gần chiếc bàn thạch phẳng lì bằng đá cẩm thạch đen nơi Chương thường dùng để xếp chữ.
Người tùy tùng đi sau y lập tức tiến lên, cẩn trọng đặt xuống mặt bàn đá một chiếc hộp gỗ bọc nhung the sẫm màu, nẹp bốn góc bằng đồng thau sáng loáng.— Ta cần in gấp mười ngàn bản tài liệu vận động tuyển cử vào Hội đồng Quản hạt Nam Kỳ — Chiêu hất hàm, ngón tay đeo nhẫn ngọc gõ lộp cộp lên mặt bàn thạch.
— Đây là văn kiện quan trọng bậc nhất của đời ta, quyết định chiếc ghế đại biểu sắp tới. Lời văn trong đó là tiếng nói của bậc đại diện dân chúng trước quan Thống đốc, tuyệt đối không được phép có bất kỳ tì vết nào.
Đình Chương vẫn giữ tư thế cúi mình, giọng nói trầm và phẳng lặng như mặt nước giếng khơi:— Dạ bẩm quan Đốc phủ, mười ngàn bản là số lượng rất lớn.
Nếu dùng giàn máy dẹp chạy hết công suất, cộng thêm thợ sắp chữ chia ba ca ngày đêm, xưởng chúng tôi vẫn có thể hoàn thành chu tất.— Khoan đã, — Chiêu giơ bàn tay mập mạp lên ngắt lời, ánh mắt sắc như dao lướt qua gương mặt phong sương của Đình Chương.
— Đám chữ chì đúc sẵn của nhà in các người dùng đi dùng lại cả ngàn lượt, nét chữ đã mòn vẹt mép, bavia nham nhở như răng cưa, làm sao xứng với phẩm hàm của ta? Toàn bộ phần tiêu đề lớn và các con chữ hoa mở đầu văn kiện tranh cử này, bắt buộc phải dùng riêng bộ chữ hoa đúc thủ công trong chiếc hộp nhung này.
Nói đoạn, ngón tay Chiêu chỉ thẳng vào chiếc hộp bọc nhung the trên bàn thạch:— Đây là các con chữ hoa cỡ mười tám pông, đúc bằng mẻ hợp kim chì antimon thượng hảo hạng theo quy chuẩn riêng của phủ ta.
Chỉ có thứ kim loại đặc chế này mới tạo ra đường viền sắc nét, đanh gọn và tôn lên uy quyền của một bậc đại biểu dân cử tương lai. Đình Chương khẽ rùng mình dưới lớp áo thợ bằng vải thô. Chữ hoa mười tám pông. Khuôn đúc tay thủ công. Hợp kim chì antimon đặc chế riêng.
Từng từ ngữ thốt ra từ miệng Tôn Thất Chiêu như những chiếc kim nhọn cắm thẳng vào ký ức chôn sâu suốt mười lăm năm ròng. Trong tâm trí ông, hình ảnh tập truyền đơn ngụy tạo năm 1920 rải khắp chợ Bến Thành—tập giấy định mệnh đã khép tội phản nghịch cho em trai ông—lại hiện về rõ mồn một.
Trên đầu mỗi trang truyền đơn năm xưa cũng chính là những con chữ hoa mười tám pông với nét chữ gãy khúc kỳ dị!— Sao? Thầy thợ câm như hến rồi à? — Tiếng Chiêu gắt lên, cắt đứt dòng suy nghĩ cuộn xoáy trong đầu ông. — Có nhận làm được không?
Đình Chương nuốt ngược ngụm đắng chát vào cổ họng, hai bàn tay buông thõng bên hông nắm chặt rồi lại từ từ thả lỏng. Sự điềm tĩnh trui rèn qua hàng ngàn đêm cô độc đã kéo ông trở lại thực tại. Đây chưa phải là lúc bộc phát.
Mười lăm năm ông đã đợi được, thì một khắc này có sá gì.— Dạ bẩm quan Đốc phủ, — Đình Chương khẽ cúi đầu sâu hơn, che giấu tia nhìn sắc lẹm trong đáy mắt. — Thợ xưởng Viễn Đông chúng tôi hiểu phép tắc.
Xin quan cứ để hộp chữ lại, tôi sẽ đích thân gá từng con chữ lên thanh li-nha, canh chỉnh từng đường phân ly cho thật ngay ngắn. Tôn Thất Chiêu nhếch mép cười khẩy, lộ ra hàm răng ố vàng khói thuốc:— Biết điều vậy là tốt.
Nhớ lấy, đúng ba ngày nữa, mười ngàn bản phải đóng tập chỉnh tề, chở thẳng tới tư dinh của ta trước khi các vị cử tri tới dự tiệc trà.
Chậm trễ một khắc, hay để lem một giọt mực lên mặt giấy, thì đừng trách sao ta bảo Mật thám tới niêm phong cái xưởng in này, rồi tống cổ cả lũ thợ quèn các người vào Khám Lớn mà bóc lịch!Y xoay người, vung chiếc khăn tay lụa trắng rồi rảo bước ra ngoài.
Viên quản đốc René lật đật chạy theo sau, khúm núm tiễn chân vị quan lớn ra tận chiếc xe hơi bóng loáng đang đỗ bên lề đường d’Espagne. Tiếng còi xe bóp inh ỏi hòa cùng tiếng động cơ gầm rú xa dần, để lại gian xưởng trong bầu không khí ngột ngạt đến nghẹt thở. Đình Chương đứng bất động giữa gian phòng.
Xung quanh ông, tiếng máy dập vẫn nện xuống sàn rầm rập, tiếng xích sắt quay ken két và mùi dầu lanh nồng hắc xộc thẳng vào cánh mũi. Thằng Lộc—đứa học trò ruột hai mươi tư tuổi—từ phía giàn gắp chữ rón rén bước lại gần, vẻ mặt băn khoăn:— Thầy Chương, lão quan lớn hống hách quá.
Đơn hàng gấp thế này, lại đòi gá chữ riêng… để con mang hộp này vô tủ sắt cất nghen thầy?— Cứ để mặc tôi, — Đình Chương khẽ xua tay, giọng khàn đặc. — Chú mày qua phụ mấy đứa nhỏ canh mực trên lô in đi. Đợi thằng Lộc quay gót trở lại dãy máy, Đình Chương mới từ từ quay sang chiếc bàn thạch.
Mặt đá cẩm thạch đen lạnh ngắt như băng. Ông đưa bàn tay gầy guộc, thô ráp nhuốm đầy vết mực in ăn sâu vào thớ da qua nhiều năm tháng, nhẹ nhàng chạm vào chiếc hộp gỗ bọc nhung the sẫm màu. Đọc thêm nhiều Truyện Full tại: Khóa đồng khẽ bật ra một tiếng “tách” khô khốc. Nắp hộp từ từ mở ra.
Dưới ánh sáng vàng vọt hắt xuống từ ngọn đèn treo trần xưởng, những con chữ hoa bằng kim loại xám tro nằm ngay ngắn trên lớp đệm dạ đỏ thắm, lạnh lùng và sắc nhọn. Thái Đình Chương run rẩy đưa ngón trỏ chạm vào gờ kim loại của con chữ đầu tiên.
Khi đầu ngón tay ráp cộm của ông miết qua rãnh bụng và mép chân con chữ chì, một cảm giác lạnh buốt chạy dọc sống lưng: bề mặt kim loại ấy quen thuộc một cách ma quái.